— ध्रुव झा
सामाजिक तथा राजनीतिक अभियन्ता
कुनै पनि व्यक्ति, संस्था वा सङ्गठनको मूल्याङ्कन गर्दा सुनेका कुरा, राजनीतिक आग्रह, व्यक्तिगत पूर्वाग्रह वा क्षणिक आवेगलाई आधार बनाउनु उचित हुँदैन। त्यसका लागि तथ्यको गहिरो अध्ययन, प्रमाणको निष्पक्ष विश्लेषण, प्रत्यक्ष अनुभव र विवेकपूर्ण दृष्टिकोण आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी राज्यको शान्ति, सुरक्षा र कानुनी शासन कायम राख्ने जिम्मेवारी बोकेको प्रहरी सङ्गठनका अधिकारीहरूको विषयमा टिप्पणी गर्दा अझ बढी जिम्मेवार बन्न आवश्यक छ।
यही सन्दर्भमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) रुपेश खड्काको व्यक्तित्व, व्यवहार, कार्यशैली र उहाँमाथि उठाइएका प्रश्नका विषयमा आफ्ना व्यक्तिगत अनुभव तथा स्पष्ट धारणा सार्वजनिक गर्न चाहन्छु। यो लेख कसैको अन्धसमर्थनमा लेखिएको होइन। न त कुनै व्यक्तिलाई आलोचनाभन्दा माथि राख्ने उद्देश्यले लेखिएको हो। मैले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गरेका व्यवहार, देखेका पक्ष र समाजमा जिम्मेवार ढङ्गले विचार राख्नुपर्छ भन्ने मान्यताबाट अभिप्रेरित भएर यो धारणा व्यक्त गरेको हुँ।
मेरो स्पष्ट मान्यता छ—गल्ती भएको छ भने छानबिन हुनुपर्छ, कमजोरी देखिएको छ भने सुधार हुनुपर्छ र प्रमाणसहित प्रश्न उठाइएको छ भने त्यसको निष्पक्ष जवाफ आउनुपर्छ। तर प्रमाणबिना कसैको प्रतिष्ठामाथि प्रहार गर्नु, व्यक्तिगत चरित्रहत्या गर्नु वा राजनीतिक अभिव्यक्तिकै आधारमा कुनै व्यक्तिलाई दोषी ठहर गर्ने वातावरण बनाउनु न्यायोचित हुन सक्दैन।
शालीन व्यक्तित्व, सुसंस्कृत व्यवहार र असाधारण सहनशीलता
जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका प्रमुख एसपी रुपेश खड्कालाई नजिकबाट चिन्ने, उहाँसँग पटक–पटक संवाद गर्ने र उहाँको कार्यालयमा भेटघाट गर्ने अवसर मैले पाएको छु। त्यसैले उहाँको व्यक्तित्व र व्यवहारबारे मेरो धारणा अरूले भनेका कुरामा मात्र आधारित छैन। यो मेरो आफ्नै प्रत्यक्ष सम्पर्क र व्यक्तिगत अनुभवबाट बनेको धारणा हो।
मेरो अनुभवमा एसपी रुपेश खड्का शान्त, शालीन, निर्भीक र सुसंस्कृत व्यक्तित्वका धनी हुनुहुन्छ। उहाँको संवाद शैली, अभिव्यक्तिमा देखिने मर्यादा र असहज परिस्थितिमा समेत संयम कायम राख्ने क्षमताले मलाई प्रभावित पारेको छ।
यहाँ म एउटा व्यक्तिगत प्रसङ्ग उल्लेख गर्न चाहन्छु। कहिलेकाहीँ म स्वयं पनि उहाँप्रति आक्रोशित भएर प्रस्तुत भएको छु। कुनै विषयमा असन्तुष्टि व्यक्त गर्दा वा संवादका क्रममा आफ्ना कुरा राख्दा मेरो अभिव्यक्तिमा आक्रोश झल्किएका क्षणहरू पनि छन्। तर त्यस्ता परिस्थितिमा समेत उहाँले मप्रति देखाउनुभएको सहनशीलता, संयमता र सम्मानजनक व्यवहारलाई मैले नजिकबाट अनुभव गरेको छु।
मेरो आक्रोशलाई आक्रोशले नै प्रतिवाद नगर्नु, असन्तुष्टिलाई व्यक्तिगत शत्रुताका रूपमा नलिनु र संवादको मर्यादा कायम राख्नु उहाँको व्यक्तित्वको उल्लेखनीय पक्ष हो। मेरो दृष्टिमा यो सामान्य प्रशंसाको विषय मात्र होइन, जिम्मेवारीपूर्ण पदमा बसेको व्यक्तिमा अपेक्षा गरिने परिपक्वताको उदाहरण पनि हो।
कुनै व्यक्तिको वास्तविक शालीनता अनुकूल परिस्थितिमा मात्र होइन, प्रतिकूल व्यवहारको सामना गर्नुपर्दा झन् स्पष्ट हुन्छ। आफूविरुद्ध असन्तुष्टि व्यक्त हुँदा पनि आफ्नो भाषा, व्यवहार र विवेकमा नियन्त्रण राख्न सक्नु नेतृत्वको महत्त्वपूर्ण गुण हो। एसपी रुपेश खड्कासँगको मेरो व्यक्तिगत अनुभवमा मैले यही पक्षलाई विशेष रूपमा महसुस गरेको छु। त्यसैले उहाँको व्यवहारका यी सकारात्मक पक्षहरूको प्रशंसा गर्न मलाई कुनै संकोच छैन।
प्रहरी कार्यालय पुगेको आफ्नै अनुभवबाट बनेको धारणा
म आफ्ना अनुभव लुकाएर वा आफूले भोगेका विषयलाई बेवास्ता गरेर कसैको प्रशंसा गर्न चाहन्नँ। आफ्नै अनुभवका क्रममा विभिन्न मुद्दामा पक्राउ परेर जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषासम्म पुगेको व्यक्ति हुँ। त्यसैले प्रहरी कार्यालयको वातावरण, कामकारबाहीका क्रममा देखिन सक्ने चुनौती र सुरक्षा निकायको कार्यशैलीबारे मेरा आफ्नै केही अनुभव छन्।
कुनै पनि प्रहरी कार्यालयमा भीडभाड हुन सक्छ। कामको चापका कारण ढिलाइ हुन सक्छ। सेवाग्राहीका अपेक्षा र उपलब्ध स्रोतसाधनबीच अन्तर हुन सक्छ। कतिपय अवस्थामा संवादको कमी, व्यवस्थापकीय समस्या वा अन्य कमजोरी पनि देखिन सक्छन्। राज्यका कुनै पनि निकायमा समस्या नै हुँदैन भन्नु यथार्थपरक होइन।
तर यस्ता समस्यालाई कसरी सम्बोधन गरिन्छ, सेवाग्राहीसँग कस्तो व्यवहार गरिन्छ र कठिन परिस्थितिमा सम्बन्धित अधिकारीले कस्तो संयमता देखाउँछन् भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
मेरो अनुभवमा एसपी रुपेश खड्काको व्यवहार र संवाद शैलीमा सकारात्मक पक्षहरू पाएको छु। यसको अर्थ उहाँको कार्यकालमा कुनै कमजोरी हुनै सक्दैन भन्ने होइन। यसको अर्थ केवल यति हो—मैले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गरेका सकारात्मक पक्षलाई नकारेर वा बेवास्ता गरेर मात्र निष्पक्ष मूल्याङ्कन हुन सक्दैन। कुनै व्यक्तिको मूल्याङ्कन गर्दा कमजोरीको सम्भावनालाई मात्र होइन, उसले देखाएको सकारात्मक व्यवहार र जिम्मेवारी निर्वाहका पक्षलाई पनि समान रूपमा हेर्नुपर्छ।
प्रमाणबिना आरोप लगाउनु र चरित्रहत्या गर्नु लोकतान्त्रिक संस्कार होइन
पछिल्लो समय एसपी रुपेश खड्काका विषयमा विभिन्न कोणबाट प्रश्न, टिप्पणी वा आरोपहरू सार्वजनिक भइरहेका छन् भने ती विषयलाई तथ्यका आधारमा हेर्नु आवश्यक छ। कसैले प्रश्न उठाउँदैमा त्यो प्रश्न स्वतः प्रमाणित हुँदैन। त्यसैगरी, कसैले आरोप अस्वीकार गर्दैमा आरोप स्वतः निराधार पनि हुँदैन। त्यसैले आवश्यक कुरा हो—निष्पक्ष छानबिन, प्रमाणको परीक्षण र तथ्यका आधारमा निष्कर्ष।
यदि एसपी रुपेश खड्कासँग सम्बन्धित कुनै विषयमा ठोस प्रमाण छन् भने सम्बन्धित निकायले त्यसको निष्पक्ष छानबिन गर्नुपर्छ। कुनै गल्ती प्रमाणित भए कानुनअनुसार जिम्मेवारी निर्धारण हुनुपर्छ। तर आरोपको सत्यता परीक्षण नै नगरी व्यक्तिको प्रतिष्ठामाथि प्रहार गर्नु वा सार्वजनिक रूपमा दोषी ठहर गर्ने शैली अपनाउनु न्यायको मर्मसँग मेल खाँदैन।
विशेषगरी सामाजिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तिहरूले सार्वजनिक रूपमा आफ्नो धारणा राख्दा त्यसको प्रभावबारे सोच्न आवश्यक हुन्छ। राजनीतिक नेतृत्वको अभिव्यक्तिले समाजमा धारणा निर्माण गर्न सक्छ, जनमत प्रभावित गर्न सक्छ र कुनै व्यक्तिको सामाजिक प्रतिष्ठामा असर पार्न सक्छ। त्यसैले सार्वजनिक पद, राजनीतिक प्रभाव वा लोकप्रियताको आधारमा बोलिने हरेक विषयमा तथ्यप्रतिको जिम्मेवारी रहनुपर्छ।
एउटा नेताले बोल्दैमा कुनै आरोप प्रमाणित हुँदैन। कुनै व्यक्तिले सार्वजनिक रूपमा आलोचना गर्दैमा संस्थागत निष्कर्ष स्थापित हुँदैन। कसैले ठूलो स्वरमा आरोप लगाउँदैमा सत्यको अन्तिम निर्णय भइसकेको मान्न सकिँदैन। सत्यको निर्धारण प्रमाण, अनुसन्धान र न्यायोचित प्रक्रियाबाट हुनुपर्छ, अभिव्यक्तिको प्रभाव वा वक्ताको राजनीतिक हैसियतबाट होइन।
यदि कुनै राजनीतिक नेता वा सार्वजनिक व्यक्तित्वले एसपी रुपेश खड्काका विषयमा प्रश्न उठाउनुभएको छ भने उहाँको प्रश्न राख्ने अधिकारलाई सम्मान गर्नुपर्छ। तर प्रश्न उठाउने अधिकारसँगै त्यसलाई तथ्य र प्रमाणका आधारमा प्रस्तुत गर्ने जिम्मेवारी पनि आउँछ। आलोचना गर्नु लोकतान्त्रिक अधिकार हो, तर प्रमाणबिना कसैको चरित्रहत्या गर्नु लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी होइन।
प्रहरी सङ्गठनको मनोबल र व्यक्तिगत प्रतिष्ठाबीचको सम्बन्ध
प्रहरी सङ्गठन राज्यको महत्त्वपूर्ण सुरक्षा संयन्त्र हो। नागरिकको सुरक्षा, शान्ति सुव्यवस्था, अपराध अनुसन्धान र कानुन कार्यान्वयनमा यसको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। प्रहरीलाई प्रश्न गर्न पाइँदैन भन्ने होइन; बरु प्रहरीलाई जवाफदेही बनाउनु लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको अनिवार्य पक्ष हो। तर जवाफदेहिताको माग र प्रमाणबिना गरिने व्यक्तिगत आक्रमणबीच स्पष्ट अन्तर छ।
कुनै प्रहरी अधिकारीले गल्ती गरेको छ भने त्यसको छानबिन हुनुपर्छ। अधिकारको दुरुपयोग भएको छ भने कानुनी कारबाही हुनुपर्छ। सेवाग्राहीमाथि अन्याय भएको छ भने पीडितले न्याय पाउनुपर्छ। यी सबै विषयमा कुनै सम्झौता हुनु हुँदैन।
तर प्रहरी अधिकारीले गरेका सकारात्मक काम, जिम्मेवारीप्रतिको प्रतिबद्धता र नागरिकसँगको व्यवहारलाई पनि निष्पक्ष रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। निरन्तर आरोप, व्यक्तिगत आक्षेप र प्रमाणहीन प्रचारले सम्बन्धित व्यक्तिको प्रतिष्ठामा मात्र होइन, संस्थाभित्रको मनोबल र सार्वजनिक विश्वासमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
प्रहरीको मनोबल जोगाउनु भनेको प्रहरीलाई कानुनभन्दा माथि राख्नु होइन। त्यसैगरी प्रहरीलाई जवाफदेही बनाउनु भनेको हरेक प्रहरी अधिकारीलाई शङ्काको घेरामा राखेर पूर्वनिर्धारित रूपमा दोषी ठहर गर्नु पनि होइन।
आवश्यकता सन्तुलित दृष्टिकोणको हो—नागरिकको अधिकारको संरक्षण, प्रहरीको जवाफदेहिता, निष्पक्ष अनुसन्धान र सकारात्मक कार्यको उचित मूल्याङ्कन। ‘प्रहरी मेरो साथी’ भन्ने भावनालाई व्यवहारमा उतार्न प्रहरी र नागरिकबीच विश्वास, संवाद र सहकार्य आवश्यक छ।
यस सन्दर्भमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका प्रमुख एसपी रुपेश खड्का तथा डीएसपी ओमप्रकाश खनाललगायतका प्रहरी अधिकारीहरूको कार्यशैली र सक्रियताको पनि तथ्यपरक समीक्षा हुनुपर्छ। उहाँहरूले गरेका कामको प्रशंसा गर्नुपर्ने अवस्था छ भने प्रशंसा गरौँ। कमजोरी देखिएको छ भने प्रश्न उठाऔँ। तर दुवै अवस्थामा प्रमाण, विवेक र निष्पक्षतालाई आधार बनाऔँ।
राजनीतिक अभिव्यक्ति क्षणिक हुन सक्छ, तर त्यसको प्रभाव दीर्घकालीन हुन सक्छ
राजनीति समाजलाई दिशा दिने माध्यम हो। राजनीतिक नेतृत्वसँग जनताको आवाज उठाउने, राज्यका निकायलाई प्रश्न गर्ने र सार्वजनिक सरोकारका विषयमा जवाफ माग्ने अधिकार हुन्छ। यही लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष हो। तर राजनीतिक अभिव्यक्तिको उद्देश्य सत्यको खोजी र समस्याको समाधान हुनुपर्छ, व्यक्तिको प्रतिष्ठालाई अनावश्यक रूपमा कमजोर बनाउनु होइन।
कुनै प्रहरी अधिकारीको कामप्रति असन्तुष्टि छ भने त्यसको आधार के हो? कुन निर्णयमा प्रश्न उठाइएको हो? कुन घटनासँग सम्बन्धित प्रमाण उपलब्ध छन्? सम्बन्धित अधिकारीको पक्ष के छ? यी प्रश्नहरूको उत्तर खोज्नु आवश्यक हुन्छ।
केवल राजनीतिक मञ्चबाट बोलेको भरमा, सार्वजनिक टिप्पणी गरेको भरमा वा कुनै व्यक्तिप्रति असन्तुष्टि रहेको आधारमा उसको सम्पूर्ण व्यक्तित्व र कार्यशैलीलाई गलत ठहर गर्नु उचित हुँदैन।
राजनीतिक नेतृत्वको वास्तविक उचाइ उसले कति कडा आलोचना गर्छ भन्ने कुराले मात्र निर्धारण हुँदैन। उसले कति जिम्मेवार ढङ्गले तथ्य प्रस्तुत गर्छ, कति निष्पक्ष रूपमा समस्याको समाधान खोज्छ र कति न्यायोचित व्यवहार गर्छ भन्ने कुराले पनि निर्धारण हुन्छ।
कसैको प्रतिष्ठामाथि प्रश्न उठाउँदा प्रमाण प्रस्तुत गर्नु, सम्बन्धित पक्षको धारणा बुझ्नु र निष्पक्ष प्रक्रियालाई सम्मान गर्नु परिपक्व राजनीतिक संस्कार हो। म यहाँ कुनै राजनीतिक व्यक्तिलाई व्यक्तिगत रूपमा लक्षित गर्न चाहन्नँ। मेरो आग्रह यति मात्र हो—जोकोहीले सार्वजनिक विषयमा बोल्दा आफ्नो अभिव्यक्तिको प्रभाव र त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने परिणामबारे जिम्मेवार बन्नुपर्छ। राजनीतिक प्रभावको प्रयोग सत्यको खोजीका लागि होस्, व्यक्तिगत प्रतिष्ठामाथि प्रमाणहीन प्रहारका लागि होइन।
व्यक्तिको आलोचना र चरित्रहत्याबीचको भिन्नता बुझौँ
आलोचना र चरित्रहत्या एउटै कुरा होइनन्। आलोचनाले गल्ती देखाउँछ, सुधारको बाटो खोल्छ र संस्थालाई जवाफदेही बनाउँछ। चरित्रहत्याले भने प्रमाणको उचित परीक्षणबिना व्यक्तिको छवि बिगार्ने, उसको प्रतिष्ठामाथि आघात पुर्‍याउने वा समाजमा पूर्वनिर्धारित नकारात्मक धारणा निर्माण गर्ने जोखिम बोकेको हुन्छ।
कुनै व्यक्तिको निर्णय गलत हुन सक्छ। उसको कार्यशैलीमा कमजोरी हुन सक्छ। उसको व्यवहारका कुनै पक्षप्रति असहमति हुन सक्छ। यस्ता विषयमा तर्कसहित प्रश्न उठाउनु स्वाभाविक र आवश्यक हो। तर कुनै निर्णयमाथि प्रश्न उठाउनु र त्यसको आधारमा व्यक्तिको समग्र चरित्रमाथि निष्कर्ष निकाल्नु फरक कुरा हुन्।
एसपी रुपेश खड्काका विषयमा पनि यही भिन्नता आत्मसात् गर्न आवश्यक छ। उहाँका निर्णय, कार्यसम्पादन वा प्रहरी कार्यालयको कामकारबाहीमा कुनै प्रश्न छन् भने ती प्रश्नलाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरौँ। उपलब्ध प्रमाणको आधारमा निष्पक्ष छानबिनको माग गरौँ। तर प्रमाणको अभावमा व्यक्तिगत आरोपलाई स्थापित तथ्यका रूपमा प्रस्तुत नगरौँ।
मेरो पक्षधरता कुनै व्यक्तिका सबै काम सही छन् भन्ने घोषणा होइन। म केवल मैले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गरेका सकारात्मक पक्षहरूको कदर गरिरहेको छु र प्रमाणबिना गरिने आरोपप्रति आफ्नो असहमति व्यक्त गरिरहेको छु।
कसैको प्रशंसा गर्नु भनेको उसको प्रत्येक निर्णयको समर्थन गर्नु होइन। त्यसैगरी, कुनै व्यक्तिको आलोचना गर्नु भनेको उसको सम्पूर्ण व्यक्तित्वलाई नकारात्मक ठहर गर्नु पनि होइन। जिम्मेवार समाजले यही सन्तुलन बुझ्नुपर्छ।
मेरो व्यक्तिगत मूल्याङ्कन : अनुभवलाई नकार्न सक्दिनँ
म फेरि स्पष्ट पार्न चाहन्छु—एसपी रुपेश खड्कासँग मेरो पटक–पटक भेटघाट भएको छ। उहाँसँग संवाद गर्ने अवसर पाएको छु। कहिलेकाहीँ म स्वयं आक्रोशित भएर प्रस्तुत भएको छु। तर त्यस्तो अवस्थामा समेत उहाँले मप्रति देखाउनुभएको सहनशीलता, संयमता र सम्मानजनक व्यवहार मैले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गरेको छु। मलाई उहाँको यही पक्षले विशेष रूपमा प्रभावित पारेको छ।
कसैसँग असहमति हुँदा पनि मर्यादित रहनु, आलोचनाको सामना गर्दा पनि संयम कायम राख्नु र संवादको ढोका बन्द नगर्नु सकारात्मक नेतृत्वका गुण हुन्। मैले उहाँमा अनुभव गरेका यी गुणहरूको प्रशंसा गर्नु आफूले देखेको सकारात्मक पक्षलाई इमानदारीपूर्वक व्यक्त गर्नु हो।
म कुनै व्यक्तिको अनावश्यक प्रशंसा गरेर उसलाई महान् देखाउन चाहन्नँ। न त कुनै संस्थाका कमजोरीहरूलाई ढाकछोप गर्ने पक्षमा छु। मैले देखेका कमजोरीलाई कमजोरी भन्न सक्नुपर्छ र मैले अनुभव गरेका सकारात्मक पक्षलाई सकारात्मक भन्न पनि सक्नुपर्छ। मेरो मूल्याङ्कनको आधार यही हो।
एसपी रुपेश खड्काको सम्पूर्ण कार्यकालको अन्तिम फैसला गर्ने अधिकार वा उद्देश्य मसँग छैन। उहाँको समग्र कार्यसम्पादनबारे अन्तिम निष्कर्ष निकाल्न आवश्यक तथ्य, अभिलेख, उपलब्धि, गुनासा र सम्बन्धित पक्षका धारणा सबैको निष्पक्ष अध्ययन हुनुपर्छ। तर उहाँसँगको मेरो प्रत्यक्ष सम्पर्कमा मैले अनुभव गरेका व्यवहार र सहनशीलताबारे आफ्नो धारणा राख्न भने मलाई कुनै द्विविधा छैन।
व्यक्तिगत अनुभवलाई व्यक्तिगत अनुभवकै रूपमा प्रस्तुत गर्नु र त्यसको सीमालाई स्वीकार गर्नु नै इमानदार अभिव्यक्तिको आधार हो।
सुरक्षा निकायलाई जवाफदेही पनि बनाऔँ, सकारात्मक कामको सम्मान पनि गरौँ
हाम्रो समाजलाई न अन्धसमर्थन आवश्यक छ, न अन्धविरोध। हामीलाई आवश्यक छ—तथ्यमा आधारित बहस, प्रमाणमा आधारित निष्कर्ष र जिम्मेवार सार्वजनिक अभिव्यक्ति।
प्रहरीले गल्ती गरे प्रश्न उठाऔँ। अन्याय भयो भने पीडितको पक्षमा उभिऔँ। अधिकारको दुरुपयोग भयो भने छानबिनको माग गरौँ। तर सकारात्मक काम भएको छ भने त्यसको निष्पक्ष मूल्याङ्कन गर्न पनि पछि नपरौँ।
सुरक्षा निकायलाई आलोचनाबाट मुक्त राख्नु गलत हो। तर आलोचनाको नाममा प्रमाणहीन आरोपलाई प्रोत्साहन गर्नु पनि गलत हो। प्रहरीको मनोबल जोगाउने नाममा कमजोरी लुकाउनु हुँदैन, र प्रहरीलाई जवाफदेही बनाउने नाममा व्यक्तिगत प्रतिष्ठामाथि अन्यायपूर्ण प्रहार पनि गर्नु हुँदैन।
हामीले खोजेको व्यवस्था यस्तो हुनुपर्छ, जहाँ प्रहरी अधिकारीले आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गर्दा कानुनको पालना गरोस्, नागरिकले न्याय र सम्मान पाऊन्, गल्ती गर्नेले जवाफदेहिता स्वीकार गरोस् र राम्रो काम गर्नेले निष्पक्ष मूल्याङ्कन पाओस्। यही सन्तुलनले मात्र प्रहरी र नागरिकबीच विश्वास बलियो बनाउँछ।
निष्कर्ष : आरोप होइन, प्रमाण; पूर्वाग्रह होइन, निष्पक्षता
जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका प्रमुख एसपी रुपेश खड्काका विषयमा मेरो धारणा स्पष्ट छ। उहाँसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्क, पटक–पटकको संवाद र व्यक्तिगत अनुभवका आधारमा मैले उहाँको शालीन व्यक्तित्व, सुसंस्कृत व्यवहार, संयमता र असाधारण सहनशीलताका सकारात्मक पक्ष अनुभव गरेको छु।
विशेषगरी, म स्वयं आक्रोशित भएर प्रस्तुत भएका क्षणहरूमा समेत उहाँले मप्रति देखाउनुभएको सम्मानजनक व्यवहार मेरा लागि उल्लेखनीय र प्रशंसनीय छ। यी अनुभवलाई व्यक्त गर्नु कुनै आग्रह वा पूर्वाग्रह होइन; मैले भोगेको कुरालाई इमानदारीपूर्वक प्रस्तुत गर्नु हो।
त्यसैगरी, उहाँमाथि कुनै आरोप छन् भने ती आरोपको निष्पक्ष परीक्षण हुनुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता पनि उत्तिकै स्पष्ट छ। प्रमाण छ भने छानबिन होस्। गल्ती प्रमाणित भए कानुनअनुसार कारबाही होस्। कमजोरी छ भने सुधार होस्। तर प्रमाणबिना कसैलाई दोषी ठहर गर्ने, व्यक्तिगत प्रतिष्ठामाथि प्रहार गर्ने वा राजनीतिक अभिव्यक्तिकै आधारमा निष्कर्ष निकाल्ने प्रवृत्तिलाई प्रोत्साहन नगरौँ।
एउटा नेताले बोल्दैमा सत्य स्थापित हुँदैन। एउटा अधिकारीले आफ्नो पक्ष राख्दैमा सबै प्रश्न समाप्त हुँदैनन्। सत्यको पहिचान तथ्य, प्रमाण, अनुसन्धान र न्यायोचित प्रक्रियाबाट मात्र हुन सक्छ।
त्यसैले मेरो आग्रह कुनै व्यक्तिलाई आलोचनाबाट बचाउनु होइन, आलोचनालाई तथ्यमा आधारित बनाउनु हो। प्रहरी सङ्गठनको मनोबल जोगाउनु भनेको गल्तीमा पर्दा संरक्षण गर्नु होइन; गल्ती नभएको अवस्थामा प्रमाणबिना दोषारोपण हुन नदिनु पनि हो। व्यक्तिको प्रतिष्ठाको रक्षा गर्नु भनेको उसको कमजोरी लुकाउनु होइन; प्रमाणबिना उसको प्रतिष्ठामा आघात नपुर्‍याउनु हो।
हामी सामाजिक तथा राजनीतिक अभियन्ता, नागरिक र सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय व्यक्तिहरूले आफ्नो अभिव्यक्तिलाई जिम्मेवारीसँग जोड्नुपर्छ। शब्दले प्रश्न उठाउन सक्छ, सुधारको बाटो खोल्न सक्छ, तर प्रमाणहीन आरोपले अनावश्यक विवाद र अन्याय पनि निम्त्याउन सक्छ।
मेरो स्पष्ट सन्देश छ—एसपी रुपेश खड्काको अन्धसमर्थन नगरौँ, तर प्रमाणबिना विरोध पनि नगरौँ। उहाँका कामको निष्पक्ष मूल्याङ्कन गरौँ, कमजोरी भए प्रश्न उठाऔँ, गल्ती भए कारबाहीको माग गरौँ, तर व्यक्तिगत चरित्रहत्या गर्ने प्रवृत्तिबाट टाढा रहौँ।
लोकतन्त्रमा आलोचना आवश्यक छ, जवाफदेहिता अनिवार्य छ र निष्पक्षता अपरिहार्य छ। यी तीनै कुराको सम्मान गर्दै अघि बढ्नु नै सभ्य समाज र जिम्मेवार राजनीतिक संस्कारको परिचय हो।
मेरो अनुभवमा एसपी रुपेश खड्काका सकारात्मक पक्ष प्रशंसाका योग्य छन्। मैले अनुभव गरेका ती पक्षहरूको प्रशंसा गर्न मलाई कुनै संकोच छैन। त्यसैगरी, कुनै विषयमा प्रमाणसहित प्रश्न उठाइएमा त्यसको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्छ भन्ने मान्यताबाट पनि म पछि हट्दिनँ।
व्यक्तिको प्रतिष्ठाभन्दा सत्य ठूलो हो, राजनीतिक आग्रहभन्दा प्रमाण ठूलो हो र व्यक्तिगत पूर्वाग्रहभन्दा न्याय ठूलो हो। यही मान्यताका साथ एसपी रुपेश खड्काका विषयमा आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेको छु।
— ध्रुव झा
सामाजिक तथा राजनीतिक अभियन्ता